Bài 015

The Climate Changers

Người thay đổi khí hậu

The romantic notion that early humans lived in harmony with their environment has taken quite a battering lately.

Ý kiến tích cực cho rằng con người thời kỳ đầu đã sống rất hòa thuận với môi trường thiên nhiên của họ nhưng mà gần đây đang trở nên tồi tệ.

Modem humans may have started eliminating other species right from the start; our ancestors stand accused of wiping out mega fauna – from giant flightless birds in Australia to mammoths in Asia and the ground sloth of North America – as they spread across the planet

Loài người có thể đang bắt đầu loại bỏ những loài khác ngay từ lúc đầu; tổ tiên của chúng ta bị buộc tội xóa số hệ động vật khổng lồ - từ những con chim khổng lồ không biết bay ở Úc cho tới voi ma mút ở châu Á và loài lười sống trên mặt đất của Bắc Mỹ - khi chúng lan rộng khắp hành tinh.

Even so, by around 6,000 years ago there were only about 12 million people on earth – less than a quarter of the current population of Great Britain.

Dẫu vậy, vào khoảng 6000 năm trước chỉ có khoảng 12 triệu người dân trên Trái Đất - ít hơn một phần tư dân số hiện tại của Vương Quốc Anh.

That’s a far cry from today’s 6.6 billion, many of us guzzling fossil fuels, churning out greenhouse gases and messing with our planet’s climate like there’s no tomorrow.

Con số này khác rất xa so với 6.6 tỷ dân ngày nay, nhiều người trong chúng ta đang lãng phí nhiên liệu hóa thạch, thải ra khí nhà kính và làm rối tung thời tiết của hành tinh chúng ta như thể chẳng còn ngày mai.

So it may seem far-fetched to suggest that humans have been causing global warming ever since our ancestors started burning and cutting forests to make way for fields at least 7,000 years ago.

Vì vậy, có thể quá gượng gạo khi nói rằng con người đang là nguyên nhân gây nên hiện tượng nóng lên toàn cầu kể từ khi tổ tiên chúng ta bắt đầu đốt và chặt phá rừng để làm nương rẫy trong ít nhất là 7000 năm trước.

Yet that’s the view of retired climate scientist William Ruddiman, formerly of the University of Virginia, Charlottesville

Tuy nhiên, đó là quan điểm của cựu nhà khoa học khí hậu William Ruddiman, trước đây ở trường đại học Virginia, Charlottesville.

Ancient farmers were pumping climate-warming carbon dioxide and methane into the atmosphere long before recorded history began, he says.

Những người nông dân cổ đại đã bơm khí cacbon cái làm khí hậu nóng lên và khí metan vào bầu khí quyển từ rất lâu trước khi lịch sử bắt đầu ghi nhận, anh ấy nói

Far from causing catastrophe, however, early farmers halted the planet’s descent into another ice age and kept Earth warm and stable for thousands of years.

Từ nguyên nhân sâu xa gây ra thảm họa, tuy nhiên, những người nông dân đầu tiên đã làm dừng lại sự suy thoái của hành tinh vào kỉ băng hà khác và giữ Trái Đất ấm áp và giữ vững hàng nghìn năm qua

Could a few primitive farmers really have changed the climate of the entire globe?

Có thể một vài người nông dân nguyên thủy thực sự thay đổi khí hậu toàn cầu?

If you find this hard to believe, you’re not the only one.

Nếu bạn cảm thấy điều này thật khó tin, bạn không phải là người duy nhất.

Ruddiman’s idea has been hugely controversial ever since he proposed it in 2003.

Ý tưởng của Ruddiman đã gây tranh cãi dữ dội kể từ khi anh ấy đề xuất nó vào năm 2003

‘Most new ideas, especially controversial ones, die out pretty fast.It doesn’t take science long to weed them out,’ he says. Yet five years on, his idea is still not dead.

Hầu hết các ý tưởng mới, đặc biệt là những cái gây tranh cãi, bị loại bỏ rất nhanh. khoa học không mất khá nhiều thời gian để loại bỏ chúng ’, anh ấy nói.Vậy mà đã 5 năm trôi qua, ý tưởng của anh vẫn chưa bị loại bỏ.

Yet five years on, his idea is still not dead.

Tuy nhiên 5 năm trôi qua, ý tưởng của anh ấy vẫn không bị dập tắt.

On the contrary, he says the latest evidence strengthens his case not proves it correct.

Ngược lại, anh ấy nói bằng chứng mới nhất củng cố cho trường hợp của anh ta không chứng minh nó đúng.

‘It has become clear that natural explanations for the rise in greenhouse gases over the past few thousand years are the ones that are not measuring up, and we can reject them,’he claims.

‘Rõ ràng rằng những lời giải thích tự nhiên cho sự gia tăng khí nhà kính trong vài nghìn năm qua là điều mà không thể đo lường được, và chúng ta có thể bác bỏ chúng,’ anh ấy tuyên bố.

There is no doubt that the soaring levels of carbon dioxide and other greenhouse gases that we see in the atmosphere today – causing a 0.7° C rise in average global temperature during the 20thcentury – are the result of human activities.

Không nghi ngờ rằng mức độ tăng lên của khí cacbon và các khí nhà kính khác điều mà chúng ta có thể nhìn thấy trong không khí ngày nay - nguyên nhân làm nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng lên 0.7° C trong thế kỷ 20 - là kết quả của các hoạt động của con người.

In the late 1990s, however, Ruddiman started to suspect that our contribution to the global greenhouse began to become significant long before the industrial age began.

Tuy nhiên, vào cuối những năm của thập niên 90, Ruddiman bắt đầu nghi ngờ rằng sự đóng góp của chúng ta vào hiệu ứng nhà kính trên toàn cầu trở nên rất đáng kể từ rất lâu trước khi thời đại công nghiệp bắt đầu

This was when an ice core drilled at the Vostok station in Antarctica revealed how atmospheric C02 and methane levels have changed over the past 400,000 years. Bubbles trapped in the ice provide a record of the ancient atmosphere during the past three interglacials.

Đó là khi một lõi băng được khoan tại trạm Vostok ở Nam Cực đã tiết lộ mức độ khí CO2 và khí metan trong khí quyển đã thay đổi như thế nào trong vòng 400000 năm qua. Bong bóng bị mắc kẹt trong băng cung cấp một bản ghi chép về bầu khí quyển cổ đại trong ba kỷ băng hà trước đây.

What we see is a regular pattern of rises and falls with a period of about 100,000 years, coinciding with the coming and going of ice ages.

Những gì chúng ta thấy là một mô hình tăng và giảm với quá trình khoảng 100,000 năm, trùng với sự kiện đến và đi của kỷ băng hà.

There are good explanations for these cycles: periodic changes in the planet’s orbit and axis of rotation alter the amount of sunlight reaching the Earth.

Có những lời giải thích thuyết phục cho những chu kỳ này: vòng tuần hoàn thay đổi trong quỹ đạo và trục quay của hành tinh đã làm hồi chuyển lượng ánh sáng mặt trời chiếu xuống Trái Đất.

We are now in one of the relatively brief, warm interglacial periods that follow an ice age.

Chúng ta hiện tại đang ở trong một thời kỳ tương đối ngắn, thời kỳ gian băng ấm áp theo sau một kỉ băng hà.

Within this larger pattern there are regular peaks in methane every 22,000 years that coincide with the times when the Earth’s orbit makes summers in the northern hemisphere warmest.

Trong mô hình lớn này có các cực đại khí metan cứ 22,000 năm lại trùng với thời điểm khi quỹ đạo Trái Đất làm mùa hè ở Bắc bán cầu ấm nhất.

This makes sense, because warm northern summers drive strong tropical monsoons in southern Asia that both encourage the growth of vegetation and cause flooding, during which vegetation rotting in oxygen-poor water will emit methane.

Điều này có nghĩa, bởi vì mùa hè ấm áp ở phương Bắc thúc đẩy các đợt gió mùa nhiệt đới hoạt động mạnh mẽ ở Nam Á vừa khuyến khích sự phát triển của thảm thực vật và là nguyên nhân gây ra lũ lụt, khi đó thực vật thối rữa trong nước nghèo oxi sẽ thải ra khí metan.

Around the Arctic, hot summers thaw wetlands for longer, again promoting both vegetation growth and methane emission.

Xung quanh Bắc Cực, mùa hè nóng bức gây ra hiện tượng băng tan ở những vùng đầm lầy lâu hơn, một lần nữa thúc đẩy sự phát triển của thảm thực vật và phát tán khí metan

In recent times, however, this regular pattern has changed.

Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, mô hình thường xuyên này đã thay đổi.

The last methane peak occurred around 11,000 years ago, at about 700 parts per billion (ppb), after which levels began to fall.

Đỉnh metan cuối cùng xảy ra vào khoảng 11,000 năm trước, ở mức khoảng 700 phần tỷ (ppb), sau đó mức độ này bắt đầu giảm đi.

But instead of continuing to fall to what Ruddiman says should have been a minimum of about 450 ppb today, the atmospheric methane began to climb again 5,000 years ago.

Nhưng thay vì tiếp tục giảm cái mà Ruddiman nói lẽ ra phải tối thiểu 450 ppb ngày nay, thì khí metan trong khí quyển bắt đầu tăng trở lại vào 5000 năm trước.

Working with climate modellers Stephen Verves and John Kutzbach, Ruddiman has shown that if the levels of these gases had continued to fall rather than rising when they did, ice sheets would now cover swathes of northern Canada and Siberia.

Làm việc với nhà thiết kế mô hình khí hậu Stephen Verves và John Kutzbach, Ruddiman chỉ ra rằng nếu mức độ các khí này tiếp tục giảm xuống hơn là tăng lên như lúc trước, các tảng băng sẽ bao phủ các vùng đất ở phía bắc Canada và Siberia.

The world would be heading into another ice age.

Thế giới sẽ bước vào kỷ băng hà khác.

So why did both methane and C02 rise over the past few thousand years?

Vậy thì tại sao cả khí metan và CO2 đều tăng lên trong vài nghìn năm qua?

In other words, why has this interglacial period been different from previous ones? Could humans be to blame?

Một mặt khác, tại sao thời kỳ giữa các kỷ băng hà này lại khác với những thời kỳ trước? Con người có đáng trách không?

Agriculture emerged around the eastern Mediterranean some 11,000 years ago, then shortly afterwards in China and several thousand years later in the Americas.

Nông nghiệp xuất hiện xung quanh phía đông Địa Trung Hải khoảng 11,000 năm trước, sau đó không lâu là ở Trung Quốc và và nghìn năm sau ở Châu Mỹ.

Farming can release greenhouse gases in various ways: clearing forests liberates lots of stored carbon as the wood rots or is burned, for instance, while flooded rice paddies release methane just as wetlands do.

Trồng trọt có thể thải ra khí gây hiệu ứng nhà kính bằng nhiều cách khác nhau: ví dụ, dọn rừng làm phát tán ra khí cacbon dự trữ trong gỗ thối rữa hoặc bị đốt cháy, trong khi những cánh đồng lúa ngập nước phân tán khí metan giống như các vùng đầm lầy.

To find out more about early farming, Ruddiman began to dig around in studies of agricultural history.

Để tìm hiểu thêm về nông nghiệp thời kỳ đầu, Ruddiman bắt đầu tìm hiểu xung quanh các nghiên cứu về lịch sử nông nghiệp.

These revealed that there was a sharp rise in rice cultivation in Asia around 5,000 years ago, with the practice spreading across China and south-east Asia.

Những điều này tiết lộ rằng đã có một sự gia tăng mạnh mẽ trong việc trồng lúa gạo ở châu Á vào khoảng 5.000 năm trước, với việc thực hành này lan rộng khắp Trung Quốc và Đông Nam Á

Here at least was a possible source for the unexpected methane rise.

Đây ít nhất có thể là một nguồn cung cho sự gia tăng khí metan bất ngờ.

Từ vựng (19)

rotation (roʊˈteɪ.ʃən) — vòng xoay
wetland (ˈwet.lənd) — đầm lầy
accuse of (əˈkjuːz) (əv) — buộc tội
liberate (ˈlɪb.ə.reɪt) — thả ra, giải phóng
monsoon (mɑːnˈsuːn) — gió mùa
guzzle (ˈɡəzəɫ) — lãng phí
mega fauna (ˈme.ɡə) (ˈfɑː.nə) — động vật to lớn
trap in (træp) (ˈɪn, ɪn) — mắc kẹt
swathes (swathes*) — vùng đất
churning out (ˈtʃɝnɪŋ) (aʊt) — thải ra
interglacial periods (ˌɪn.t̬ɚˈɡleɪ.ʃəl) (ˈpɪɹiədz) — thời kì gian băng
hemisphere (ˈhem.ə.sfɪr) — bán cầu
evidence (ˈev.ə.dəns) — bằng chứng
coincide (ˌkoʊ.ɪnˈsaɪd) — trùng với
catastrophe (kəˈtæs.trə.fi) — thảm họa
descent (dɪˈsent) — sự suy sụp
rot (rɑːt) — thối rữa
controversial (ˌkɑːn.trəˈvɝː.ʃəl) — gây tranh cãi
sloth (slɑːθ) — sự lười biếng